De Vecht, die officieel de Utrechtse Vecht heet, begint bij de Weerdsluis in de stad Utrecht en mondt zo’n 42 kilometer verder, bij Muiden, in het IJmeer uit.
De Vecht stoomt misschien al 7000 jaar maar zeker al 2000 jaar op deze plek. Maar officieel ontstond de Vecht rond 600 v.Chr. Als deel van de Rijndelta en als bovenloop van het Oer-IJ. In de Romeinse tijd was de rivier bekend onder de naam Fectio. Ook is het vermoeden dat de Vecht onderdeel uitmaakte van de Drusus kanalen. Die de Romeinen toegang moest geven tot het noorden van Germanië. Op de plek waar u nu staat was toen nog een Veenmeer.
De rivier was vanaf 866 tot aan Muiden in eigendom van de Sint-Martinuskerk in Utrecht. In 1285 veroverde Floris V van Holland Muiden en Weesp op het Sticht Utrecht van de Bisschoppen van Utrecht
In de Middeleeuwen was de Vecht een zeer belangrijke scheepvaartverbinding tussen (de voorloper van) de Zuiderzee, vanwaar Noord-Europa bereikt kon worden, en de Rijn, die onder andere toegang gaf tot wat nu Duitsland heet. Dorestad (Wijk bij Duurstede) en later de stad Utrecht hadden hier hun economische bloei aan te danken
Cafe het Helletje
Onze toch begint hier bij café het Helletje. Een oud café dat rond 1700 hier al was. Toen werd zoals op veel plekken in Weesp hier jenever gestookt.
Omdat het Helletje bij een van de oude toegangswegen ligt van Weesp en omdat hier vroeger ook de Muiderpoort was kan er van uitgaan worden dat het al een voorganger heeft gehad. Op het schilderij ‘Schaatsers op het ijs van de Vecht’ van Jan Abrahamsz. van Beerstraten uit 1657 is al een uitspanning te zien (rechts).
52°18’34.7″N 5°02’35.4″E
Molens De Bock en de ‘D’ Ouwe Agtkant
Rond het jaar 1600 stonden er buiten de Muiderpoort twee molens
De Bock (links) en de ‘D’ Ouwe Agtkant (rechts).
De Bock is de oudste. En is gebouwd rond 1470. Deze molen is nogal eens van naam veranderd. Want deze molen heeft ook de naam de Vijff Sinnen gedragen. En toen deze stokoude molen in 1772 vernieuwd moest worden kreeg hij de naam De Hoop. De Hoop heeft er tot 1833 gestaan.
Molens veranderde niet alleen van naam maar verhuisde ook soms. Zo is hoogstwaarschijnlijk ‘D’ Ouwe Agtkant verplaatst naar de Achtergracht, bij nu Bastion Roosenboom, en ging daar verder als Molen de Roosenboom. Bij fel onweer op 29 augustus 1783 is deze molen geraakt en in vlammen opgegaan.
52°18’34.7″N 5°02’35.4″E
De Muiderpoort en de Sluisbrug
Op het schilderij gemaakt in 1657 van de schilder Jan van Beerstraten ziet u Weesp gezien vanaf de Stationsstraat.
Deze stadspoort werd 180 jaar geleden gesloopt. bron WN
Op het schilderij ‘Het stadsgezicht van Isaac van Ruysdael (1645)‘ is duidelijk de plek te zien waar nu de Sluisbrug is ‘
In 1978 werd de sluis tussen Smal Weesp en de Vecht gerestaureerd.
Dit was de aanleiding voor het traditionele Sluis en Bruggen Feest in Weesp. Nog elk jaar in het laatste weekend van augustus wordt rond deze brug en ook in heel Weesp het Sluis en Bruggenfeest gevierd
52°18’32.4″N 5°02’34.1″E
Jenever en bier
In de 1700 eeuw leefde de helft van de 2300 inwoners van het bier. Het waren de bierbrouwerijen die het frisse Vechtwater voor het eerst ontdekten en niet lang daarna volgden de jeneverstokerijen die wegens hun stank uit Amsterdam verbannen waren. Veel van de jenever en bier uit Weesp werd aan de VOC verkocht. Die het het mee nam op hun schepen op hun verre reizen.
Maar niet alle brouwerijen verdwenen uit Amsterdam. Door de groei van Amsterdam was er geen schoon brouwwater meer te halen uit de Amstel en de grachten. Maar door dagelijkse aanvoer van Vechtwater uit Weesp kon bv bierbrouwerij Heineken wel blijven bestaan. In grote tonnen op boten ging het water naar Amsterdam. Om de aanvoer in deze voornamelijk trekschepen te vergemakkelijken is de Weesper trekvaart gegraven. Deze weg bestaat nog en is nu de Provinciale weg (N236) naar Amsterdam.
52°18’31.2″N 5°02’30.0″E
De Groene punt
In 1673 (na de Franse belegering), wilde Weesp acht bolwerken laten bouwen die de stad van alle kanten moest beschermen. Zo werd rond de Ossenmarkt en ten zuiden van de stad begonnen met het aanleggen van verdedigingswallen en fortificaties. Schans ‘De Groene punt’ is er een van. Helaas werden er maar vier van de acht bolwerken gerealiseerd wegens geldgebrek.
52°18’31.5″N 5°02’38.1″E
De Slijkstraat
Omdat de industrie van Weesp van de 1600 tot de 1800 voornamelijk bestond uit het produceren van bier en jenever en kwamen de rest producten van uitgewerkt graan en hop meestal op de straat terecht. Dit had als mooie bijkomstigheid dat dit restproduct opgegeten werd door de varkens die hier liepen. In veel steden was het zo dat er ook veel stadsboerderijen waren. In Weesp was dit niet anders. Kippen en varkens liepen gewoon door de straten.
De varkens werden, door dit nog enig sinds uit alcohol bestaande afval, binnen de kortste tijd moddervet hiervan en konden dus net als het bier en de jenever ook verkocht worden aan de V.O.C. die het vlees meenam op het schepen voor hun lange reizen over zee.
52°18’30.5″N 5°02’34.6″E
Gemeentehuis Weesperkarspel
Ooit was hier het Gemeentehuis van Weesperkarspel gevestigd. Weesperkarspel is een voormalige gemeente en lag voor een groot gedeelte in de Vechtstreek. De gemeente werd in 1812 toegevoegd aan de gemeente Weesp, en is per 1-5-1817 weer als eigen gemeente ontstaan als afsplitsing van de gemeente Weesp (begin 19e eeuw zijn veel plattelandsgebieden in ons land – weer – van de steden afgesplitst tot aparte gemeenten.) In 1848 is de gemeente Weesperkarspel vergroot met de gemeente Bijlmermeer.
Per 1-8-1966 is deze gemeente Weesperkarspel opgeheven en over een aantal omliggende gemeenten verdeeld.
52°18’27.8″N 5°02’36.4″E
Houten middeleeuwse huizen
In de middeleeuwen stonden hier over de volle lengte aan de oever van de vecht houten huizen.
Midden onder op het plaatje hierboven (bij de letter V) ziet u ook het eerste stadhuis (het Regthuys) van Weesp.
52°18’27.8″N 5°02’36.4″E
De Lange brug
De brug voert over de Utrechtse Vecht en verbindt de Hoogstraat met de op een eiland in de Vecht gelegen Ossenmarkt.
De naam van de brug verwijst naar de lengte van de brug ten opzichte van andere bruggen over de Vecht.
De Lange Vecht brug heeft niet altijd op deze plek gelegen.
Rond 1600 lag de brug nog aan het einde van de hoek Hoogstraat/Achter ’t Vosje.
Het wat toen een pondjesbrug net zoals we die kennen van Koningin Emmabrug op Curaçao.
Om vanuit Weesp op de brug te komen moest je eerst door de Klinketpoort. Deze poort werd ook wel Sint Laurents- of Zuiderpoort genoemd.
Het was niet ongewoon dat poorten meerdere namen hadden. Zo werd de Muiderpoort ook Noorderpoort genoemd. Naar de gelijknamige Noordersluis. En de Geinpoort Amsterdamse-poort.
De oude Lange Vechtbrug en Klinketpoort zijn goed te zien links op de tekening ‘Zicht op de Hoogstraat van over de Vecht’ van Jacob Stellingwerf (1639).
52°18’25.7″N 5°02’42.1″E
Fort Ossenmarkt
De vesting Weesp maakte, net als die van Muiden, vanwege zijn strategische ligging al sinds de zeventiende eeuw onderdeel uit van de Hollandse Waterlinie.
Van de geplande acht bastions waren er aan het einde van de negentiende eeuw, toen Weesp aan de nieuwe stelling van Amsterdam werd toegevoegd, slechts vier gerealiseerd. Van de overige vier zijn de plattegronden nog wel in het stratenpatroon van de stad te herkennen maar ze zijn nooit gebouwd.
Het karakteristieke Torenfort werd gebouwd in 1861. De bouw heeft ongeveer twee jaar geduurd. Vanaf 1892 maakte het fort deel uit van de Stelling van Amsterdam.
In het begin van de twintigste eeuw werd aan de oostkant van de vesting een extra dekkingswal aangelegd. Tegelijkertijd werd een deel van de gracht gedempt en ook de ophaalbrug die toegang gaf tot het fort werd afgebroken.
Tijdens de restauratiewerken van 1983 tot 1985 is de wal weer afgegraven en zijn de grachten en brug weer in ere hersteld
De vesting van Weesp speelde een belangrijke rol bij de verdediging van de beide oevers van de Vecht, de sluizen in deze rivier en van de spoorverbinding Amsterdam Hilversum met de brug over de Vecht.
52°18’27.5″N 5°02’45.1″E
Pastorie en Diaconie
Deze beide gebouwen hebben als overblijfselen van het op 3 april 1968 afgebrande Gereformeerde kerkgebouw uit 1928 een cultuurhistorische waarde voor Weesp.
Veertig jaar lang bepaalde deze imposante kerk met haar expressionistische architectuur, een meesterwerk van architect Reitsma uit het interbellum, mede het stadsbeeld van Weesp. Bij de grote stadsbrand van 3 april 1968, die in een deel van de binnenstad woedde, vatte ook de kerk vlam. De pastorie en diaconie bleven als door een wonder gespaard. Van de kerk bleef een geblakerde ruïne over
52°18’21.6″N 5°02’45.7″E
Bastion de nieuwe Agtkant
Bij Bastion de Nieuwe Agtkant kunt u letterlijk zelf de Waterlinie beleven. In de eeuwenoude verdedigingswal is een opening gemaakt zodat de bezoeker door de oude wal heen kan lopen en goed de dikte van zo’n aarden wal beleeft en de verschillen in hoogte kan zien tussen de 17de – en 19de eeuwse stadswal. En het is een mooie manier om bij het water te komen dat om de stad heen loopt! De wal is onderdeel van Bastion Nieuw Achtkant, dat tegelijk met het maken van deze doorsnede, in 2011, geheel gereconstrueerd is naar de eind 19de-eeuwse situatie.
Vanaf hier heeft u een mooi zicht op de twee Molens aan de Vecht. Zie hiervoor de punten verderop in deze tour Molen de Eendracht en Molen de Vriendschap.
52°18’25.6″N 5°02’54.1″E
Bastion Roozeboom
Op de Bastion Roozenboom heeft een achtkant wind molen gestaan. Onduidelijk is of de Windmolen naar het bastion is genoemd of de windmolen naar het bastion. Ervan uitgaande dat hier dus ook een molen heeft gestaan kunnen we stellen dat Weesp minimaal vier molens moet hebben gehad.
Op plek waar de Bastion Draaierschans en Bastion Roozenboom bij elkaar komen was vroeger de Stadspoort ‘De Utrechtse poort’
52°18’16.8″N 5°02’49.7″E
Vuurlinie huisjes
Een van de voorschriften rond de Bastions was een vrij schootsveld. Ook wel de vuurlinie genoemd
Er mocht dus niet gebouwd worden binnen het bereik van de Vuurlinie. Lange tijd is hier dan ook niet gebouwd en moet je een prachtig vergezicht hebben gehad over de velden. En kon je de vijand van verre zien aankomen.
Eind 1800 werden de voorschriften soepeler en mocht er aan de Utrechtse weg, die aan de ander kant van van het water ligt, gebouwd worden.
Deze huizen moesten dan wel gebouwd zijn van hout. Zodat ze bij het naderen van de vijand snel in brand gestoken konden worden om zo weer een open schootsveld te krijgen. Daarom heten deze huizen Vuurlinie huizen
52°18’14.4″N 5°02’45.1″E
Molen de Vriendschap
De voorganger van De Vriendschap wordt in 1694 door vier molenaars en brandewijnbranders aan de oostkant van Weesp gebouwd als molen. Op 23 september 1899 brandt de oude molen af als gevolg van blikseminslag. In 1860 koopt molenaar Wouterus van den Akker, destijds molenaar op molen ‘t Haantje aan de Stammerdijk in Weesp, de molen. De familie Van den Akker zou de molen en het maalbedrijf maar liefst tachtig jaar in bezit houden.
De Vriendschap is een in 1900 gebouwde windmolen op de plaats van de in 1899 afgebrande molen
Op 31 december 1940 wordt De Vriendschap verkocht aan C. Otten, bekend van Otten’s Oliefabrieken in Weesperkarspel. Na de oorlog raakt de molen in verval. Totdat de gemeente Weesp hem in 1974 koopt en na een grondige restauratie in 1977 weer in gebruik neemt. Vanaf de restauratie in de jaren zeventig heeft de molen zich ontwikkeld tot een ambachtelijk maalbedrijf dat is aangesloten bij het Ambachtelijk Molenaars Gilde.
De winkel van deze molen is elke zaterdagen van 10.00 tot 16.00 uur open.
52°18’14.7″N 5°02’59.1″E
Hoe wordt jenever gestookt?
Dit is een mooie plek om uit te leggen hoe jenever wordt gestookt.
De basisgrondstoffen van de klassieke jenever zijn gerst, rogge en maïs. Het gerst wordt in de branderij tot mout verwerkt, waardoor enzymen vrijkomen die zetmeel in suikers omzetten. De mout wordt daarna vermengd met water en de zetmeelrijke ingrediënten maïs en rogge. Het aldus verkregen mengsel wordt vervolgens met gist vermengd. De mout-enzymen zetten zetmeel om in suikers en de gist zet de suikers om in alcohol.
De alcoholrijke substantie die zo ontstaat, kan nu worden gedistilleerd. Na de eerste distillatie ontstaat het zogenaamde ruwnat (alcoholpercentage: circa 20%). Het residu dat na deze distillatie in de ketel achterblijft heet spoeling. Deze alcohol houdende spoeling werd weer als varkensvoer gebruikt. Daarom werden varkens gekscherend ook wel Weesper studenten genoemd.
De tweede distillatie van het ruwnat levert vervolgens enkelnat (circa 30%) op. Het resultaat van de derde distillatie heet bestnat of moutwijn (46,5%). De rest van het proces vindt niet plaats in de branderij maar in de distilleerderij.
In de distilleerderij krijgt de jenever zijn eigen karakter. De distillatie van de moutwijn levert bijvoorbeeld gestookte moutwijn (75%) op en door eenzelfde distillatie met toevoeging van jeneverbessen uit te voeren ontstaat gebeide jenever. Een dergelijk proces kan ook met andere kruidenmengsels worden uitgevoerd. Door vermenging van deze producten ontstaan de diverse jenevers. In de gebruikte kruidenmengsels worden bijvoorbeeld alsem, koriander, karwij en Sint-Janskruid aangetroffen.
Eventueel kan de jenever nog een aantal maanden rijpen in houten vaten.
52°18’14.7″N 5°02’59.1″E
Galgenveld Utrechtseweg
Er zijn in Weesp vermoedelijk twee galgenvelden geweest. Eentje aan de Utrechtseweg, ongeveer waar nu de molens staan, en een aan de Papenlaan, in de Bloemendalerpolder. Van de eerste, aan de Utrechtseweg, weten we heel weinig.
Omdat het een van de toegangswegen naar het stadje Weesp was, was het een middeleeuws gebruik om aan deze weg ook veroordeelden op te hangen. Dit ter afschrikking van kwaadwillende lieden.
52°18’13.1″N 5°03’02.3″E
Molen de Eendragt
Deze voormalige moutmolen is in 1691 gebouwd.
Rond 1807 werd de molen verbouwd tot schelp-zandmolen en in 1815 werd hij weer verbouwd tot zaagmolen. Restauratie molen d’ Eendragt 1952
52°18’13.1″N 5°03’02.3″E
Molen de 2 Gebroeders
Ooit hebben hier drie molens gestaan.
In 1835 besloten de gebroeders Van den Bergh om naast de Eendragt nog een houtzaag molen te bouwen. Deze molen was identiek aan de Eendragt. Hij kreeg dus heel toepasselijk de naam de 2 Gebroeders.
Lang heeft deze molen hier niet gestaan want in 1851 werd hij weer afgebroken.
52°18’13.1″N 5°03’02.3″E
Het oude zwembad en Roeivereniging Weesp
In 1936 is dit pand gebouwd als Zwembad naar ontwerp van de Toenmalige gemeente architect Kors Breijer.
Veel Weespers hebben hier leren zwemmen.
Omstreeks 1964 moest het bad sluiten omdat het vechtwater te veel verontreinigd was.
Nu is Roeivereniging Weesp hier gehuisvest, die is opgericht op 10 mei 1978 in Weesp, en heeft haar botenhuis op deze mooie locatie aan de Vecht
52°18’12.0″N 5°03’06.2″E
‘s-Gravelandseweg
De ‘s-Gravelandseweg is een van de oudste wegen die naar Weesp leiden. Vroeger rond 1500 was het de weg van Amsterdam naar Utrecht. Als je Weesp vanaf deze kant naderde kon je via de ’s Gravenlandsepoort de stad Weesp. De ’s Gravenlandsepoort die in 1676 gebouwd is was een van de vier poorten die Weesp heeft gekend. De “s Gravelandsepoort beschermde Weesp samen met de Utrechtsepoort die aan de andere kant van de oever stond..
52°17’59.0″N 5°03’31.4″E
Buitenplaats Veldzicht
Het huis werd in 1830 gebouwd in neo-classicistische stijl in opdracht van de burgemeester van de voormalige gemeente Weesperkarspel.
In 1850 werd op het terrein van het landgoed een ijzergieterij gevestigd van de firma Becht & Dyserinck. In de jaren vijftig werd het complex uitgebreid met een nieuwe bedrijfshal.
In 1960 werd Becht & Dyserinck overgenomen door latexfabrikant Rubatex. Die ging in 1994 failliet. . De fabrieksgebouwen en het herenhuis raakten daarna in verval.
52°17’49.6″N 5°03’44.7″E
Kasteel Huys ten Bosch
Het verdwenen Huis Ten Bosch was een omgracht kasteel met een voorburcht en een hoofdburcht. . Waarschijnlijk is het gebouwd in het eerste kwart van de 13de eeuw. De stichter van het kasteel is waarschijnlijk Egbertus van den Bosch (± 1180-1227) ook wel Egbertus van Amstel genoemd.
Het kasteel heeft een boeiende geschiedenis gekend. Maar is ook vier keer belegerd, verwoest en weer opnieuw opgebouwd: in 1408, 1426, 1514 en 1672.
Het einde van Huis Ten Bosch komt in het rampjaar jaar 1672. De Fransen trekken Nederland binnen en naderen Weesp tot aan de rand van de Waterlinie. Weesp ligt aan de veilige kant van de Waterlinie, maar Huis Ten Bosch ligt aan de andere kant van het water. De Fransen blijven een hele winter steken aan de overkant van het water en steken uit woede veel kastelen en andere kostbare eigendommen in brand en breken ze af. Zo ook Huis Ten Bosch.
52°17’28.4″N 5°04’19.6″E
Einde van deze tour.
Tijd voor een terrasje bij PorterHouse Waterfront Restaurants
Bedankt voor het doen van deze tour
Probeer ook eens de Fort Uitermeer Tour
Sources, photos and quotes: commons.wikimedia.org, upload.wikimedia.org, wikipedia.org, knrb.nl, hkweesp.nl, plaatsengids.nl, NH nieuws, molendatabase.nl, tripadvisor.nl, Parool.nl, makelaarweesp.com, rvweesp.nl, WSPRMP ,Vrije Universiteit Amsterdam – Jan Verhagen,iloveweesp.nl, Weesper molens- Geeske S. Koeman-Poel. If this list is not complete, please let us know at wsprmp@outlook.com
Intellectueel eigendom van
Berry van Raay, WSPRMP Weesp
Be your own guide 
