Het Fort Uitermeer is een oud fort dat is opgenomen in de Nieuwe Hollandse Waterlinie en later de Stelling van Amsterdam werd. Het is gelegen in de Noord-Hollandse gemeente Weesp op de oostoever van de Vecht, ten zuidoosten van Weesp bij het gehucht Uitermeer. Ten zuidwesten ligt het Fort bij Hinderdam en ten noordwesten de Vesting Weesp.
Het fort had als doel het beschermen van de landdoorgangen tussen het Naardermeer en de Vecht. De twee belangrijkste doorgangen waren de Spoorlijn Amsterdam – Amersfoort en de weg van Hilversum naar Weesp (langs de tegenwoordige N236). Tevens kon het de buurforten met zijn geschut ondersteunen. Het beschermde tevens de sluis waarmee het land onder water gezet kon worden
Het Torenfort
Omstreeks 1589 werd op de plaats van het huidige fort een schans aangelegd ter verdediging van Weesp. Na het graven van de ‘s-Gravelandsevaart en de aanleg van de schutsluis werd de Uitermeersche Schans een schakel in de Oude Hollandse Waterlinie. Om de sluis, die tevens een rol had gekregen om het land tussen de Vecht en de vesting Naarden onder water te zetten, werd de schans in 1673 tot fort verstevigd. Het fort leidde niet tot verandering voor het scheepvaartverkeer, dat scheepvaart verkeer kon nog steeds van de schutsluis gebruik maken. Voor het schutten moest wel betaald worden: twee stuivers voor een groot schip en een halve stuiver voor vis- en melkschepen.
In het najaar van 1787 vond de Pruisische inval plaats. Het Pruisische leger rukte op en op 17 september viel het fort zonder strijd. Een verkenningseenheid van de Pruisen, bestaande uit een luitenant, 40 ruiters en 16 scherpschutters, naderde het fort. Het fort was slechts bemand met zes soldaten en een sergeant. Het regende en de verdedigers schuilden in het wachthuis. De bewaking van de vestingbrug hadden ze overgelaten aan een boerenknecht. Deze knecht liet de brug zakken nadat de luitenant hem krachtig had toegesproken.
Bouw torenfort
In de Franse tijd raakte het fort in verval en dit verval keerde pas in 1845. Er werd in dat jaar op het terrein een torenfort gebouwd, het eerste exemplaar van een serie van drie. Twee andere kwamen aan de Ossenmarkt in Weesp (bouwjaar 1861) en aan de monding van de Vecht in de Zuiderzee bij Muiden, de Westbatterij (1852). Het torenfort heeft een doorsnede van ongeveer 30 meter en telde twee verdiepingen. Er was een open binnenplaats en er liep een trap langs de muur. Op de verdieping waren 12 kamers met 10 britsen per kamer. Iedere kamer, ook op de begane grond, had drie schietgaten in de buitenmuur. Op de begane grond waren nog vijf kamers voor de manschappen en verder vertrekken voor de wacht en commandant, een ziekenzaal en magazijnen voor de opslag van munitie en levensmiddelen.
Einde vestingwerk
Op 25 januari 1951 werd het fort per Koninklijk Besluit benoemd als “vestingwerk van geene klasse”. In 1954 kreeg de in Wezep gelegerde 102 Compagnie Mechanische Uitrusting van de Genie de opdracht om het fort te slopen en de grond te egaliseren. Zij arriveerden aan het begin van het jaar. Eerst werd de grond afgegraven van het talud dat tegen het torenfort aan lag. De grond werd gebruikt voor het dempen van de fortgracht en uitbreiding van het terrein. De toegangspoort naar het torenfort werd in juni 1954 opgeblazen en de aanwezige bunkers volgden in de zomer. Het opblazen van het torenfort lukte maar deels, alleen de buitenmuren van gemetseld baksteen stonden nog overeind. De kanonremise uit 1874 bleef ook behouden, maar de aarddekking werd verwijderd.
52°17’35.7″N 5°04’53.8″E
Inundatiesluis en Zwaaikom
Op oude tekeningen vond de Stichting Uitermeer een aantal jaren geleden een sluis met zwaaikom waar schepen konden draaien. Bij de daar op volgende graaf werkzaamheden bleek de kade van de sluis en kom nog geheel in tact te zijn.
De sluis bij het fort diende om het hoogteverschil in waterstand te op te vangen.
De sluis maakte deel uit van een vaarroute van de ’s Gravelandsevaart naar de Vecht.
De ‘s-Gravelandsevaart werd gegraven in 1634.
Over deze waterloop werden rijke Amsterdamse kooplui naar hun buitenplaatsen in ’t Gooi vervoerd. Vanaf de andere kant werd turf naar Amsterdam verscheept.
Deze sluis had samen met de schans en het fort als doel de vijand op te houden door het land tussen de Vecht en de vesting Naarden onder water te zetten.
De sluis en schans werden in 1673 tot fort verstevigd.
52°17’35.4″N 5°04’56.9″E
Sluisdeur
Deze sluisdeur geeft een indruk hoe de sluisdeuren die hier in de schutsluis gezeten hebben eruit moeten hebben gezien. Omdat de sluis en kom twee eeuwen onder het zand hebben gelegen is dit natuurlijk niet de originele sluisdeur .
52°17’36.3″N 5°04’56.8″E
Huiszwaluwentil
Deze til is speciaal gemaakt voor de huiszwaluwen op dit terrein.
En mocht u zich afvragen wat dat geluid is. Dit geluid moet de zwaluwen naar deze til lokken.
52°17’37.6″N 5°04’54.3″E
De nieuw Schutsluis
In 1878 werd de schutsluis, die direct langs het torenfort liep, verplaatst naar de noordzijde van het fort. De ‘s-Gravelandsevaart werd om het fort heen geleid.
Een bezetting van ongeveer 175 man moest de inundatiesluis bewaken en de twee belangrijke – hoger gelegen – toegangswegen naar Amsterdam, de Spoorlijn Amsterdam – Amersfoort en de vaart met de naast gelegen weg, verdedigen.
52°17’40.4″N 5°04’54.7″E
Plofhuis
Het terrein bleef in gebruik door Defensie. De vrijgekomen ruimte op het fort werd gebruikt voor de bouw van munitiemagazijnen. Verspreid op het terrein staan nog kleine magazijnen voor de opslag van munitie. Men noemt dit de “plofhuisjes”
De naam plofhuis slaat op het feit dat wanneer de munitie in het plofhuis zou ontploffen alleen het dak omhoog komt. En niet de muren naar buiten geblazen worden door de klap Dit omdat het dak los op de zijmuren rust.
In het Plofhuis nummer 7 is een theater/filmhuis gehuisvest.
52°17’37.0″N 5°04’58.0″E
Natuur info display
Deze info display geeft een indruk wat er zoal aan dieren en insecten te vinden zijn op dit terrein
52°17’33.5″N 5°05’00.2″E
Kanonnen opslag
De kanonremise is gebouw in 1874.
In de jaren dertig zijn nog ten oosten van het fort diverse groepsschuilplaatsen en bunkers gebouwd. De schuilplaatsen lagen in het veld en tussen de loopgraven. In geval van een vijandige beschieting konden de soldaten daar schuilen. De bunkers waren strategisch gelegen, met name langs de spoorweg, en daar in zat dan, of een machinegeweer of kanon om de vijand op afstand te houden.
Nederland gaf zich in mei 1940 over en de frontlinie heeft Fort Uitermeer nooit bereikt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft de Duitse bezetter het fort toen gebruikt als opslagplaats
52°17’32.0″N 5°04’56.5″E
De sloepenhaven
De sloepenhaven biedt plek voor het aanmeren van sloepen of kleine boten. In deze kreek kun je ook floating lodges tegen komen. Deze kleine tentachtige huisjes kunt huren om in te overnachten op deze heel bijzondere plek
52°17’36.0″N 5°04’49.4″E
De Botensteiger
De boten steiger bied ruimte aan drie grotere sloepen of kleine boten. Je kunt zo van je boot het terras op lopen.
Is er geen ruimte meer, kies dan voor het remming werk aan de overkant. Het strandje waar je nu dicht bij ligt heet het Koeienstrandje. Dit omdat hier, op warme dagen, vaak koeien in het water staan te genieten.
Van hieruit heb je een nog mooier uitzicht op fort Uitermeer.
52°17’37.1″N 5°04’50.7″E
Einde van deze tour.
Tijd voor een drankje of iets te eten in PorterHouse Waterfront Restaurants
Bedankt voor het doen van deze tour
Sources, photos and quotes: Wikipedia, WSPRMP If this list is not complete, please let us know at wsprmp@outlook.com
Intellectueel eigendom van
Berry van Raay, WSPRMP Weesp
Be your own guide 