De vesting Weesp
In de Middeleeuwen was hier al een Nederzetting. De ontstaansgeschiedenis van Weesp voert terug tot de elfde eeuw. De naam Wispe of Wesopa duikt voor het eerst op rond 1150.
Weesp kreeg op 20 mei 1355 stadsrechten en groeide in de daaropvolgende eeuwen uit tot een bedrijvige vestingstad. Jenever en bier, waren lange tijd de economische drijfveren. Weesp maakte toen nog deel uit van het Nieuwe grote Romeinse Rijk.
Dit veranderde op 15 mei 1648 na het tekenen van de Vrede van Münster. Het verdrag dat gesloten werd tussen Spanje en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Weesp ging van af toen definitief deel uit maken van de Zeven Verenigde Nederlanden, wat later het huidige Nederland zal worden.
Weesp werd een vestingstad en zou onderdeel gaan uitmaken van de Hollandse waterlinie, die Amsterdam bijvoorbeeld heeft beschermt tegen de Pruisen die op 22 september 1787 voor de oostelijke poorten van Weesp stonden. De Pruisische troepen waren nog niet verdwenen of revolutionaire legers uit Frankrijk stonden reeds aan de poort.
Na de val van Napoleon besluit Koning Willem I in 1815 de Nieuwe Hollandse Waterlinie te bouwen. Tijdens de inval van het Duitse leger in mei 1940 werden de polders rond Weesp nog wel onder water gezet maar dit vertraagde hun opmars niet.
Met de komst van de cacao industrie was van 1850 tot 1962 de firma van Houten de grootste werkgever in Weesp.
Voor de 2de WO telde Weesp rond 7100 inwoners. Nu telt Weesp rond de 21000 inwoners.
Recenter werd Weesp een forensenplaats voor het nabijgelegen Amsterdam. En vanaf maart 2022 maakt Weesp onderdeel uit van de gemeente Amsterdam.
Het oudste huis van Weesp
De oudste straat van Weesp is de Slijkstraat. Waar u ook de oudste huizen vind.
Waarschijnlijk het oudste huis is het pand waar u nu voor staat, Slijkstraat 52.
In de Slijkstraat vind u veel monumentale panden. Gelukkig zijn bij de meeste panden de oude winkelpuien in tact gebleven. Ook zijn er winkels met moderne winkelramen. Maar als u dan omhoog kijkt ziet u toch weer de mooie oude middeleeuwse voorkanten.
52°18’29.9″N 5°02’25.1″E
IJssalon Nelis
In de Slijkstraat staat dit pand uit de 17de eeuw. Nelis bestaat al sinds 1898. In 1984 werd het snackbar Nelis. Ze verkochten toen ook al ijs. En nu is het ijssalon Nelis.
En zoals het Weesper lied al stelt “Je kunt pas zeggen dat een je Weesper bent als je de weg naar Nelis kent”.
52°18’29.7″N 5°02’27.5″E
Het Duivenprieel
Dit prieel is in 2005 ontworpen door kunstenares en oud-Weespse Marte Röling.
De onthulling vond plaats 5 mei 2006. Het kunstwerk was een geschenk van het gemeentebestuur aan de burgers van Weesp. Het is een herinnering aan het grote stadsfeest in 2005 waarmee de Weespers 650 jaar stadsrechten vierden.
52°18’30.4″N 5°02’25.2″E
De Slijkstraatbrug en Geinpoort
Ondanks de aarden wallen die Weesp moeten beschermen konden deze toch niet te voorkomen dat de stad meermalen door aanstormende vijandelijke troepen werd veroverd en werd leeg geplunderd.
In die tijd van Keizer Karel V moet Weesp ongeveer 200 goede woningen geteld hebben. De stad stond toen bekend om zijn laken nijverheid.
Rond het jaar 1551 liet de Keizer Weesp dan ook ommuren. Een van de poorten, de Geinpoort, stond op deze plek.
Met de volgende uitbreiding van Weesp en het realiseren van de Achtergracht rond 1600 verviel de functie van deze stadspoort en kwam hier een brug.
Op het plaatje hieronder ziet u de oude brug over de Oude gracht tussen het Binnenveer- en de Oudegracht. Deze brug is in 1959 vervangen door de nu bestaande stenen boogbrug
52°18’29.9″N 5°02’24.2″E
De Weespermoppen bakker
Dit beeldje is genoemd naar de mensen die het overheerlijke amandelspijskoekje maken. Het koekje wordt al door zeker zo’n vier generaties gebakken. De eerste vermelding van het koekje gaat zo’n 250 jaar terug naar het jaar 1772.
52°18’30.1″N 5°02’23.5″E
De Geinpoortbrug
De voormalige brug over de Achtergracht tussen het Binnen- en Buitenveer. Deze brug verdween in 1964 uit het straatbeeld bij het dempen van de Achtergracht.
Tot de jaren zestig van de vorige eeuw stroomde er meer dan drie eeuwen water door de Achtergracht.
Weesp besloot de gracht te dempen om meer ruimte te geven aan het groeiende autoverkeer. Verder stonk de gracht ook verschrikkelijk, door slechte doorstroming en omdat een naastgelegen melkfabriek Neerlandia er op loosde.
De naam “Geinpoortbrug” kan u verwarren. Maar de Geinpoort lag iets meer richting de Slijkstraat. Deze gracht is gegraven tijdens de tweede uitlegging van Weesp rond 1600.
52°18’29.8″N 5°02’20.1″E
Smal Weesp en De Zwaantjesbrug
Smal Weesp verbindt de Vecht al sinds de 1700 met de toen belangrijke riviertjes het Gein en de Gaasp.
De naam Smal is waarschijnlijk ontstaan om de reden dat schepen hier amper konden passeren.
Toen er eenmaal een trekvaart was gegraven, kon men van Weesp over het Smal Weesp en de Gaasp langs Diemerbrug naar de Amstel varen. De Weesper Trekvaart kwam uit bij het schiereiland “de Omval” (in de buurt van het huidige Amstelstation). Amsterdam haalde met schepen vooral schoon drinkwater uit het Smal Weesp en de Vecht.
Dankzij het goede, frisse water, vestigden zich in Weesp veel brouwerijen. Het meeste bier ging naar de hoofdstad en de V.O.C.
De Vlaamsche Docter was een van de meest bekende in Weesp gebrouwen biermerken. Er voeren ook veel transporten met jenever en brandewijn over het Smal Weesp naar Amsterdam.
De huidige Zwaantjesbrug stamt uit 1978. Maar er moet al eeuwenlang een brug op deze plek over het Smal Weesp gelegen hebben.
52°18’30.6″N 5°02’21.8″E
De Laurentiuskerk
De Sint-Laurentiuskerk is een voormalige rooms-katholieke kerk.
De Grote Kerk van Weesp was oorspronkelijk ook gewijd aan Sint-Laurentius en Maria Magdalena, maar ging na de reformatie over naar de protestanten.
Bijna was deze kerk uit het straatbeeld van Weesp verdwenen toen er op 8 november 2016 brand uitbrak in de torenspits. Gelukkig werd de toren gerestaureerd en werd de kerk zij het met een andere bestemming, behouden.
Het gebouw is een gemeentelijk monument waar nu een bierbrouwerij en een horecabedrijf is gehuisvest. Ooit heeft hier al eerder een jeneverstokerij gestaan. Het kenmerkende grote groene kruis op de toren is een baken voor vliegtuigen en de weg naar huis voor de Weesper.
Sommige mensen zouden graag de klokken van deze toren nog een keer willen horen slaan.
52°18’32.8″N 5°02’27.1″E
Janton Storkplein
Janton Stork was een bekende Weesper architect en onder andere betrokken bij de renovatie van de kerk. In het raam boven de deur ziet u nog een ooievaartje/stork ter nagedachtenis aan hem.
De vraag blijft wie de “heilige” is die op het linker raam is afgebeeld
52°18’32.6″N 5°02’27.1″E
De Muiderpoort
Op dit schilderij gemaakt in 1657 van de schilder Jan van Beerstraten ziet u Weesp gezien vanaf de Stationsstraat. De schilders hebben hoogst waarschijnlijk op deze plek gestaan toen ze hun schetsen maakte.
Deze stadspoort werd 180 jaar geleden gesloopt.
Helemaal rechts is nog iets anders, zeer interessants te zien: een herberg of café. Zou dat de voorganger van het huidige café ’t Helletje kunnen zijn? Vanuit archiefonderzoek is bekend dat er vermeldingen van bebouwingen zijn die teruggaan tot 1560. Pas rond 1700 duikt de naam Het Helletje vervolgens op als jeneverstokerij. Dit schilderij suggereert dat er al iets van een uitspanning te vinden was.
bron WN
52°18’35.1″N 5°02’36.0″E
De Sluisbrug en het Sluis en bruggenfeest
Op de oude schilderijen van Jan van Beerstraten en Isaac van Ruysdael (1657) is niet alleen een poort maar ook duidelijk een ophaalbrug te zien. Na het afbreken van de poorten is de brug gebleven.
Verwacht kan worden dat in de tussentijd hier altijd een brug is geweest. Maar in 1962 waren de sluizen en de sluisbrug niet meer dan een bouwval en lag er een vaste noodbrug.
In 1978 werd de sluis tussen Smal Weesp en de Vecht gerestaureerd.
Dit was de aanleiding voor het traditionele Sluis en Bruggen Feest in Weesp. Nog elk jaar in het laatste weekend van augustus wordt rond deze brug en ook in heel Weesp het Sluis en Bruggenfeest gevierd.
52°18’32.4″N 5°02’34.1″E
Jenever en bier
In de 1700 eeuw leefde de helft van de 2300 inwoners van het bier. Het waren de bierbrouwerijen die het frisse Vechtwater voor het eerst ontdekten en niet lang daarna volgden de jeneverstokerijen die wegens hun stank, uit Amsterdam verbannen waren. Veel van de jenever en bier werd aan de VOC verkocht. Die het meenamen op hun schepen tijdens hun verre reizen.
Maar niet alle brouwerijen verdwenen uit Amsterdam. Door de groei van Amsterdam was er geen schoon brouwwater meer te halen uit de Amstel en de grachten. Maar door dagelijkse aanvoer van Vechtwater uit Weesp kon bv bierbrouwerij Heineken wel blijven bestaan. In grote tonnen op boten ging het water naar Amsterdam. Om de aanvoer in deze voornamelijk trekschepen te vergemakkelijken is de Weesper trekvaart gegraven. Deze weg bestaat nog en is nu de Provinciale weg (N236) naar Amsterdam.
52°18’31.2″N 5°02’30.0″E
Brouwerij, limonadefabriek en ijsfabriek
In het pand aan het Achterom hebben verschillende bierbrouwerijen gezeten waarvan brouwerij “De Trompet” als oudste naam opduikt en brouwerij en mouterij “De Leeuw” de bekendste was. Deze sloot rond 1930 de deuren.
Nadat de brouwerij was gestopt, vestigde zich in een gedeelte van het pand een limonadefabriek. Die werd in 1932 gekocht door de Bussumer Aldert Meijer die de fabriek voortzette onder de naam “Mineraalwater- en Limonadefabriek De Leeuw”.
Een jaar later openden in hetzelfde pand “Brandstoffenhandel v/h Lukkes NV’ en de ‘Electrische Weesper IJsfabriek De Leeuw”, de deuren. De ijsfabriek, die ijsstaven voor industrieel gebruik maakte, stopte in 1938. De brandstoffenhandel stopte in 1944.
Het pand zelf, dat oudere Weespers nog kennen als “De Tapperij”, is een Rijksmonument dat waarschijnlijk uit de 17e eeuw stamt.” bron WN
52°18’31.2″N 5°02’29.8″E
De Slijkstraat, vuil en varkens
Omdat de industrie van Weesp van de 16e tot de 18e eeuw voornamelijk bestond uit het produceren van bier en jenever, en omdat dit gemaakt werd van graan kwam het restproduct van uitgewerkt graan en hop meestal op de straat terecht.
Dit had als mooie bijkomstigheid dat dit restproduct opgegeten werd door de varkens die hier liepen. In veel steden was het zo dat er ook veel stadsboerderijen waren. In Weesp was dit niet anders. Kippen en varkens liepen gewoon door de straat.
De varkens werden natuurlijk, van dit nog enigszins uit alcohol bestaande afval, binnen korte tijd moddervet. Het vlees kon dus net als het bier en de jenever ook verkocht worden aan de V.O.C. Die het meenamen op hun schepen voor hun lange reizen over zee.
52°18’30.5″N 5°02’34.6″E
Gemeentehuis Weesperkarspel
Ooit was hier het Gemeentehuis van Weesperkarspel gevestigd.
Weesperkarspel is een voormalige gemeente en lag voor een groot gedeelte in de Vechtstreek.
De gemeente is in 1812 toegevoegd aan de gemeente Weesp, en op 1 mei 1817 weer afgesplitst van de gemeente Weesp. Begin 19e eeuw zijn veel plattelandsgebieden in ons land – weer – van de steden afgesplitst tot aparte gemeenten.
In 1848 is de gemeente Weesperkarspel vergroot met de gemeente Bijlmermeer.
Per 1 aug 1966 is de gemeente Weesperkarspel opgeheven en over een aantal omliggende gemeenten verdeeld.
Het huis is nu in het bezit van de schrijver Midas Dekkers.
52°18’27.8″N 5°02’36.4″E
Houten middeleeuwse huizen
In de middeleeuwen stonden hier over de volle lengte aan de oever van de vecht houten huizen.
Midden onder op het plaatje hierboven (bij de letter V) ziet u ook het eerste stadhuis (het Regthuys) van Weesp.
52°18’27.6″N 5°02’37.8″E
De lange Vechtbrug
De brug voert over de Utrechtse Vecht en verbindt de Hoogstraat met de op een eiland in de Vecht gelegen Ossenmarkt.
De naam van de brug verwijst naar de lengte van de brug ten opzichte van andere bruggen over de Vecht.
De Lange Vechtbrug heeft niet altijd op deze plek gelegen.
Rond 1600 lag de brug nog aan het einde van de hoek Hoogstraat/Achter ’t Vosje.
Het wat toen een pontjesbrug net zoals we die kennen van Koningin Emmabrug op Curaçao.
Om vanuit Weesp op de brug te komen moest je eerst door de Klinketpoort. Deze poort werd ook wel Sint Laurents- of Zuiderpoort genoemd.
Het was niet ongewoon dat poorten meerdere namen hadden. Zo werd de Muiderpoort ook Noorderpoort genoemd. Naar de gelijknamige Noordersluis. En de Geinpoort Amsterdamse-poort.
De oude Lange Vechtbrug en Klinketpoort zijn goed te zien links op de tekening ‘Zicht op de Hoogstraat van over de Vecht’ van Jacob Stellingwerf (1639).
52°18’25.7″N 5°02’42.1″E
Oorlogs monument ‘Weduwe met Kind’
Beeldhouwster Aleida Cornelia Buma-Van Mourik Broekman heeft de betekenis van het beeld als volgt omschreven: ‘Het monument stelt voor een zittende weduwe en brengt tot uitdrukking het verdriet over en de berusting in het verlies van de gevallenen’.
Het monument is onthuld op 5 mei 1955, ter gelegenheid van de herdenking van 10 jaar vrijheid
52°18’26.7″N 5°02’43.8″E
Fort Ossenmarkt
De vesting Weesp maakte, net als die van Muiden, vanwege zijn strategische ligging al sinds de zeventiende eeuw onderdeel uit van de Hollandse Waterlinie.
Van de geplande acht bastions waren er aan het einde van de negentiende eeuw, toen Weesp aan de nieuwe stelling van Amsterdam werd toegevoegd, slechts vier gerealiseerd. Van de overige vier zijn de plattegronden nog wel in het stratenpatroon van de stad te herkennen maar deze zijn nooit gebouwd.
Het karakteristieke Torenfort werd gebouwd in 1861. De bouw heeft ongeveer twee jaar geduurd. Vanaf 1892 maakte het fort deel uit van de Stelling van Amsterdam.
In het begin van de twintigste eeuw werd aan de oostkant van de vesting een extra dekkingswal aangelegd. Tegelijkertijd werd een deel van de gracht gedempt en ook de ophaalbrug die toegang gaf tot het fort, werd afgebroken.
Tijdens de restauratiewerken van 1983 tot 1985 is de wal weer afgegraven en zijn de gracht en de brug weer in ere hersteld .
De vesting van Weesp speelde een belangrijke rol bij de verdediging van de beide oevers van de Vecht.
52°18’27.5″N 5°02’45.1″E
De Theetuin
De Theetuin van Weesp ligt op een van de vier bastions van de oude vestingstad. Dit Bastion genaamd “Bakkerschans” dateert uit 1674 en is omringd door een vestingwal met statige oude bomen. Deze historische plek op de schans is een verstopte in een groene oase. De in 1875 gebouwde munitieloods op deze plek, is getransformeerd tot een sfeervol theehuis.
52°18’31.1″N 5°02’42.7″E
De ’s Gravenlandse poort
De ‘s-Gravelandseweg is een van de oudste wegen die naar Weesp leidde.
Vroeger rond 1500 was dit de weg van Amsterdam naar Utrecht. Als je Weesp vanaf deze kant naderde kon je via de ’s Gravenlandseweg naar de stad Weesp reizen. De ’s Gravenlandsepoort die in 1676 gebouwd is, was een van de vier poorten die Weesp heeft gekend en die Weesp moest beschermen, samen met de Utrechtsepoort aan de andere kant van de oever.
52°18’29.5″N 5°02’48.9″E
Pastorie en Diaconie
Deze beide gebouwen zijn overblijfselen van de op 3 april 1968 afgebrande Gereformeerde kerk uit 1928.
Veertig jaar lang bepaalde deze imposante kerk met haar expressionistische architectuur, (een meesterwerk van architect Reitsma uit het Interbellum) , het stadsbeeld van Weesp.
Bij de grote stadsbrand van 3 april 1968, die in een deel van de binnenstad woedde, vatte ook de kerk vlam. De pastorie en diaconie bleven als door een wonder gespaard. Van de kerk bleef een geblakerde ruïne over
52°18’21.6″N 5°02’45.7″E
Het Weesper Automatenkabinet
Het Weesper Automatenkabinet herbergt een grote collectie historische automaten.
Zowel de Europese pioniers Everitt en Bussoz, als ook de grote Amerikaanse automatenbouwers, zijn ruim vertegenwoordigd.
De collectie omvat enkele honderden antieke behendigheids-, verkoop-, muziek-, en speelautomaten. Kermistoestellen, weegschalen, waarzeggers, mechanische goocheltrucs en aanverwante attributen.
Deze aantallen zijn des te opmerkelijker als men bedenkt dat een aantal van deze apparaten volstrekt uniek zijn. Zoals bijvoorbeeld het kleinste werkende fruitautomaatje ter wereld ter grootte van een dobbelsteen, of een Chinese gokautomaat die de tijden van vervolging heeft doorstaan.
Bijna alles in goed werkende staat.
Helaas is dit kabinet alleen op aanvraag open.
52°18’25.7″N 5°02’35.2″E
Gevelsteen De Gouden Reaal.
“De Gouden Reaal” is een uniek gepleisterd dwarshuis onder een pannen zadeldak in de Kerkstraat van Weesp. Het pand is gebouw in 1697. Het pand was, net zoals veel panden in Weesp, in de jaren 60 in zeer slechte staat.
De naam Reaal is afgeleid van de munt die werd uitgegeven onder Keizer Karel V en werd ook wel Imperiale genoemd.
52°18’26.2″N 5°02’35.1″E
Gevelstenen Geloof, Hoop en Liefde.
Weesp telt vele mooie gevelstenen. Op Middenstraat 9 en 11 ziet u drie fraaie exemplaren die bij elkaar horen: geloof, hoop en liefde. De huizen waarin zij zijn gemetseld dateren uit 1665, zo vertelt ons het jaartal in de gevel. De panden waren vroeger jeneverstokerijen, die overal –net als bierbrouwerijen- in deze buurt te vinden waren. Jenever en bier waren de pijlers van de rijkdom van het 17de- en 18de eeuwse Weesp.
De eigenaar van de stokerij, Cornelis van Drosthagen (zijn naam leest u tussen de gevelstenen), woonde dan ook niet in deze bedrijvige straat, maar op stand aan de Hoogstraat met uitzicht op de Vecht. Hij was een van de rijkste inwoners van Weesp en een groot weldoener. Op de gevelsteen iets verderop, op nr. 18, wordt hij dankbaar herdacht. En tot op de dag van vandaag worden goede doelen in Weesp gesteund uit het fonds dat hij na zijn dood naliet. Bron: VVV Gooi & Vecht.
Geloof, hoop en liefde is een deel uit het nieuwe testament 1 Corinthiërs 13:13
52°18’29.1″N 5°02’32.6″E
De Synagoge
De Joodse inwoners van Weesp namen in 1774 hun eerste synagoge in gebruik. Deze was gevestigd aan de Korte Middenstraat. Dit gebouw heeft dienst gedaan tot 1840. De oude synagoge was toen in zo’n slechte staat dat er een inzamelingsactie gehouden werd en aan het eind van 1840 kon de nieuwe synagoge, op de hoek van de Nieuwstraat en Hanensteeg, gewijd worden.
Op 29 april 1942 werden alle joden uit Weesp opgepakt. Ondanks het feit dat ook Weespers meededen aan de Februari Staking konden ze dit niet voorkomen.
In dit gebouw waren na de tweede wereld oorlog een garage en een Arbeidsbureau gehuisvest.
Nu vinden er met regelmaat concerten en exposities plaats.
52°18’29.2″N 5°02’29.9″E
Gevelsteen met een zeilboot
Deze gevelsteen laat zien dat de Nieuwstraat vroeger een gracht was.
De Grobbe. De Nieuwstraat heette toen de Ghoenweg.
Rechts van deze tekening hieronder ziet u het Stadhuis van Weesp. Als u de bomenrij in het midden volgt ziet u de gracht en een brug ter hoogt van de Grote Kerk.
52°18’27.4″N 5°02’29.1″E
Het oude politiebureau
Dit voormalige politie bureau kwam in 1887 tot stand in neorenaissance-stijl. En werd in eerste instantie gebruikt als postkantoor.
In 1910 werd hier het politiebureau gevestigd.
Dat gebouw met neorenaissance- en neogotische elementen is vermoedelijk ontworpen door rijksbouwmeester C.H. Peters.
52°18’25.9″N 5°02’30.4″E
Grote Kerk (St. Laurenskerk)
De Grote Kerk (St. Laurentskerk) uit 1462 is gelegen in de Nieuwstraat en een van de oudste bouwwerken van de stad.
Het kerk gebouw zoals we het nu kennen is niet het eerste en oudste kerkgebouw van Weesp. Vermoedelijke heeft in de Aetsveldse polder, aan de zuidkant van Weesp, een door Bonifatius gestichte kapel gestaan.
in de jaren 1000 tot 1200 na Christus werd een kleine kerk gebouwd op de plaats van de tegenwoordige kerk. De eerste drie geledingen van de Romaanse toren zijn uit die tijd
Ook het kerkorgel heeft twee voorgangers gehad Het eerste heeft tot 1592 dienst gedaan. In de kerk staat nu een Bätz-orgel . Op zondag 12 okt 1823 werd het orgel feestelijk in gebruik genomen met een bespeling door de heren Lingius en van der Eezen. De toenmalige organisten binnen de stad.
Het stiltecentrum in de kerk is elke dag open.
Hoog uit de toren klinkt elk kwartier het Hemony-carillon uit 1671.
Op dinsdag morgen tijdens de weekmarkt is dit de vaste plek van stadsbeiaardier Bauke Reitsma . Op het het Youtube filmpje speelt hij de Weesper hymne “Blauw wit blauw, ik hou van jou”. Verwijzend naar de kleuren van de Weesper vlag.
52°18’26.2″N 5°02’31.7″E
Stadhuis en Museum Weesp
Het stadhuis van Weesp werd tussen 1772-1776 gebouwd. Het neoclassicistische gebouw werd ontworpen door architect Jacob Otten Husly (1738-1796), die zich daarbij duidelijk liet inspireren door het classicistische Stadhuis van Amsterdam (1648-1664) van Jacob van Campen.
Het stadhuis is een rijksmonument en staat op de lijst Top 100 van de Rijksdienst voor Monumentenzorg.
Het diende als bestuursgebouw, maar daarnaast werd er ook recht gesproken. De daarbij gebruikte kerkers en vierschaar zijn thans nog te zien.
Op de tweede verdieping van het gebouw is nu het Museum Weesp gevestigd. Waar o.a. het Weesper porselein uit de 18e eeuw te zien is
52°18’24.5″N 5°02’34.1″E
Het st. Bartholomeus gasthuis
Het st Bartholomeus gasthuis begon in de 14de eeuw (ca 1350) als gesticht.
Van oorsprong bood het gasthuis ook onderdak aan doortrekkende vreemdelingen en ook fungeerde het als armenhuis.
Vanaf ca 1643 kreeg het de functie van een bejaardenhuis.
In 1790 ging het gasthuis echter samen met het armenweeshuis en rond 1816 werd ook het burgerweeshuis in het gasthuis opgenomen.
Vanaf 1839 werden de katholieke bejaarden en wezen elders ondergebracht. Het weeshuis/armenhuis bleef wel als gebouw bestaan.
De Hoek Schoolsteeg-Middenstraat van dit complex fungeerde vanaf begin 19e eeuw als gemeentelijke armenschool.
De oorspronkelijk ingang was aan de Gasthuissteeg.
Boven de ingang aan de Schoolsteeg zit een gevelsteen met een dubbelkoppige adelaar die verwijst naar de tijd dat Weesp nog onderdeel uit maakte van het grote Roomse Rijk van Keizer Karel de Vijfde
Deze toegangsdeur dateert uit 1623.
Op de hoek van Gasthuisstraat en Middenstraat bevond zich de eetzaal. De Zuidvleugel (Schoolsteeg) is uit 1650. De Oostvleugel (Middenstraat) is in 1822 verbouwd. Op begane grond was de vrouwenslaapzaal. Op 1e verdieping mannenslaapzaal. De hoek Schoolsteeg-Nieuwstraat herbergde oorspronkelijk de bakkerij.
52°18’24.0″N 5°02’35.1″E
De oude van Houten fabriek en terrein
CJ van Houten de uitvinder van cacaopoeder startte in 1850 zijn eerste chocolade fabriek in de leegstaande fabriek De Adelaar in Weesp . Dat was de start van een bedrijf wat wereldfaam zou bereiken.
Dankzij van Houten werd chocoladedrank een volksdrank. Overal ter wereld wilde men het mengen met melk of water. Ook de cacaoboter die het bedrijf fabriceerde was zeer winstgevend.
De ruimte in De Adelaar hier werd vanwege de vraag naar producten, te klein. Van Houten breidde daarom enorm uit op het terrein wat wij nu kennen als “Abbot”.
Door de grote werkgelegenheid steeg het inwonertal van Weesp aanzienlijk en in de polders rondom het oude stadje werden nieuwe woonwijken gebouwd.
Van Houten was in die tijd de grootste werkgever in Weesp.
Op de plek waar u nu staat, verrees een fabriek, verschillende kantoren maar ook een school.
De bekende schets uit 1920 van Thom Posthuma werd destijds niet in productie genomen. Men vermoed dat de afbeelding teveel deed denken aan Mata Hari.
De sociaal voelende fabrikant D.J. van Houten uit Weesp en neef van de oprichter van de bekende cacaofirma Van Houten, was rond 1913 één van de rijkste inwoners van het stadje aan de Vecht. Hij zat voor de liberalen twaalf jaar in de Eerste Kamer. Hij was als ondernemer een warm voorstander van de Arbeidswet uit 1919 van minister Aalberse en als inwoner van Weesp begaan met het wel en wee van zijn medeburgers. Ook waren de van Houtens verantwoordelijk voor o.a. Kinderwetje van van Houten
In 1962 werd Van Houten verkocht aan het Amerikaanse bedrijf W.R. Grace & Company.
52°18’23.7″N 5°02’32.5″E
De oude Pleinbrug
De Pleinbrug, die in de loop der eeuwen vaak van gedaante is veranderd, verbind het Grote plein met de Breestraat. De eerste brug zal waarschijnlijk stammen uit 1550 .
52°18’23.1″N 5°02’31.2″E
Het oude postkantoor
Rond 1910 werd dit pand in gebruik genomen als het grote postkantoor en nam de functie over van het toenmalige postkantoor aan de Nieuwstraat .
52°18’22.5″N 5°02’33.6″E
De van Houtenkerk
De van Houtenkerk ook wel het “chocoladekerkje” genoemd is opdracht van de gezusters Van Houten, telgen uit het beroemde chocoladegeslacht, in 1906 gebouwd. Dit bouwwerk is een fantastisch voorbeeld van Rationalistische stijl en Jugendstil. Het interieur heeft daarnaast kenmerken van Berlages Nieuwe Kunst met Jugendstilelementen. In het oog springen de prachtige kronen en wandarmaturen, en de vele sjablonen op de wanden en plafonds.
Het orgel stamt uit 1907.
52°18’21.4″N 5°02’35.8″E
Het Kippenbruggetje
Het Kippenbruggetje is het kleinste bruggetje van Weesp.
52°18’19.4″N 5°02’39.3″E
Stadspoort ‘De Utrechtse Poort’ en de De Klompbrug
‘De Utrechtse poort was één van de stadspoorten van Weesp aan, zoals de naam al doet vermoeden, de weg vanaf Utrecht. De poort werd gebouwd tussen 1674 en 1676 en halverwege de negentiende eeuw weer afgebroken (aldus het Weesper Nieuws).
Bij het creëren van de Draaier en het Roozenboom Bastion werd ook deze uitloper van de vecht betrokken. Over deze uitloper kwam de Klompbrug. Met daaroverheen de Klompstraat.
52°18’16.8″N 5°02’41.3″E
De Wolweversbuurt
Net zoals in veel oude steden was in Weesp ook een bloeiende Lakennijverheid. Maar rond 1477 kwam hier behoorlijk de klad in. Want waren er voor 1477 nog 50 weefgetouwen, in 1494 waren dat er nog maar 3
Door de Hoekse en Kabeljauwse twisten, de pest, overstromingen en de inname van Weesp door Karel van Gelre rond 1540 was Weesp zo verarmd dat er nagenoeg geen Lakennijverheid meer bestond.
De Wolweversbuurt is door het stadsbestuur rond 1614 gebouwd, als poging om de lakennijverheid in Weesp weer op te laten bloeien. De Wevers konden op kosten van het stadsbestuur het weefgetouw gebruiken zonder betaling van rente.
52°18’17.3″N 5°02’40.0″E
J. Geesink & Zonen
Grondlegger van de “Rijtuigenfabriek en wagenmakerij J. Geesink” te Weesp was in 1875 Jacobus Geesink jr.
De firma Geesink vervaardigde in het begin overwegend houten rijtuigen maar door de opkomende motorisatie gingen ze zich steeds meer richten op o.a brandweermaterieel. Niet geheel verrassend omdat J. Geesink in zijn vrijetijd ook Generaal brandmeester was.
Als J. Geesink in 1919 overlijdt heeft het bedrijf m.b.t. brandweermaterieel tot zelfs buiten de grenzen een toonaangevende naam. Zijn twee zoons zetten het bedrijf voort en beginnen zich ook voor reinigingsmaterieel te interesseren. Tevens weet men zich het importeur schap van Magirus vrachtwagens naar zich toe te trekken.
De tol van vele groeistuipen midden jaren twintig komt behoorlijk hard aan als de wereldcrisis uitbreekt. Tijdens een vergadering van aandeelhouders in 1931 wordt besloten dat Geesink zich alleen nog gaat bezighouden met het vervaardigen van voertuigen voor brand- en vuilbestrijding . Deze aanpak werpt snel zijn vruchten af en al snel is men opnieuw een modern en toonaangevend bedrijf op beide onderdelen. bron: conam.info
Op 3 april 1968 breekt er brand uit in het fabriekspand van de firma Geesink.
Door rondvliegende deeltjes breekt er dan op dertien plaatsen in Weesp ook brand uit.
Ook De Gereformeerde Kerk en het Gemeente archief gingen hierdoor in de vlammen op.
52°18’18.9″N 5°02’33.5″E
De Breedstraatbrug
Dit was de brug over de Achtergracht van de Groeneweg naar de Breedstraat.
Na het dempen van de Achtergracht verdween ook deze brug in 1964 uit het Weesper straatbeeld.
52°18’21.4″N 5°02’27.5″E
Melkfabriek Neerlandia
Op deze plek was van 1898 tot 1971 de Melkfabriek Neerlandia te vinden.
Een fabriek die buiten de gebruikelijke melkproducten zoals boter en kaas waarschijnlijk ook melk leverde voor de productie van, van Houten Chocolade.
Het pand kent nog meer historie want voordat “Neerlandia” in het pand kwam, was hier “de Anker Jeneverstokerij” gevestigd.
52°18’22.2″N 5°02’24.8″E
Magneet fabriek
Magneet (Rijwielen- en Motorenfabriek N.V.) is een historisch Nederlands merk van bromfietsen en fietsen.
In 1909 begonnen Leman Velleman en Abraham Verdoner aan de Prins Hendrikkade in Amsterdam met de verkoop van fietsen onder het eigen merk “The Magnet“. Dit werd in 1922 omgezet naar de naam “Magneet”. In 1928 verhuisde de productie naar een leegstaande blikfabriek aan de van Houtenlaan/ Groenestraat in Weesp.
Tijdens de Duitse bezetting van Nederland kwam het bedrijf in de problemen. Er was schaarste aan onderdelen. Vennoot Gerrit Verdoner was Joods en moest onderduiken. In 1942 werden de activiteiten gestaakt, waarna het bedrijfspand werd ontruimd voor een tijdelijke Fokker vliegtuigen fabriek, waar lesvliegtuigen voor het Duitse leger geproduceerd zouden worden.
In 1945 werd de productie van fietsen weer opgestart, nu aan de Achtergracht 66/68.
Na een brand in 1948 verhuisde de productie opnieuw, ditmaal naar Villa Casparus aan de Korte Stammerdijk.
In 1969 werd de productie van fietsen overgenomen door Batavus, terwijl Magneet nog tot 1976 als handelsonderneming bleef bestaan.
52°18’24.2″N 5°02’22.7″E
Osjesbrug
Na de aanleg van Smal Weesp werd in 1625 ook begonnen met het graven van de Achtergracht, die een onderdeel moest worden van een verdedigingssysteem.
Dit voormalig bruggetje over de Achtergracht is natuurlijk van een veel latere datum. Ook deze brug verdween in 1964 uit het Weesper straatbeeld na het dempen van de gracht.
52°18’25.7″N 5°02’42.1″E
Rooms katholieke schuilkerk
Na de reformatie in 1517 werden de katholieken uit de Grote kerk verdreven.
Lang mocht het katholieke geloof niet openlijk worden beleid maar werd het achter gesloten deuren toegestaan. Dit gebeurde lang heimelijk in schuilkerken.
Achter deze muur met blinde boogvensters werd in 1687 een bestaand woonhuis voor de Rooms-Katholieke kerkdienst ingericht en in 1758 uitgebreid met een ernaast gelegen sacristie.
Na de verkoop in 1793 aan een letterkundig genootschap kwam het pand in 1893 in bezit van de gemeente en was bekend als “zaal van Eensgezindheid“.
Op dit moment wordt de voormalige sacristie gebruik door biljart vereniging Rapiditas.
52°18’27.4″N 5°02’20.6″E
Weesper porselein
Het eerste Nederlandse porselein werd vanaf 1759 in Weesp gemaakt, in deze voormalige jeneverstokerij aan de Kromme Elleboogsteeg. De fabriek was al in 1757 door kooplieden opgericht, maar ging niet lang daarna failliet en het is onbekend of er in die eerste jaren daadwerkelijk porselein gemaakt is.
De inboedel werd later verkocht aan dominee Joannes de Mol, die de productie van het porselein naar Loosdrecht verplaatste. Toen ook die fabriek werd opgedoekt, werd er nog enige tijd in Ouder-Amstel en later in Nieuwer-Amstel porselein vervaardigd. Uiteindelijk werd de productie van dit Hollands porselein in 1814 definitief gestaakt.
( Kijk ook even omhoog naar de gevelsteen.)
52°18’25.9″N 5°02’22.9″E
Maarten Lutherkerk
Sinds 1657 had de Lutherse kerk in Weesp een kerkgebouw dat in 1818 door de huidige zaalkerk werd vervangen. Sinds 1974 is de Maarten Lutherkerk beschermd als rijksmonument.
In 2006 heeft de lutherse gemeente van Weesp het gebouw verlaten, in verband met de (plaatselijke) fusie met andere groepen binnen de Protestantse Kerk in Nederland.
Er is een orgel van de Amsterdamse, en uit Duitsland afkomstige orgelbouwer J.S. Strümphler (1736-1807), dat op 27 augustus 1769 werd ingewijd. Het orgel werd in 1818 door Strümphlers vroegere meesterknecht P.J. Teves geïnstalleerd in de nieuwe kerk.
52°18’25.5″N 5°02’25.2″E
De Groene brug
De Groene Brug is waarschijnlijk al net zo oud als de Oude Gracht. De Oude Gracht is waarschijnlijk gegraven rond 1550. De Oude Gracht werd in het verleden ook wel Voorgracht genoemd.
52°18’26.9″N 5°02’25.0″E
Einde van deze tour.
Tijd voor een terrasje of ga eten in een van de restaurantjes van Weesp
Bedankt voor het doen van deze tour
Probeer ook eens de Schansen Tour
Sources, photos and quotes: Google maps, hkweesp.nl, Wikipedia, Weesper Nieuws, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, museumweesp.nl, WSPRMP, Je Bent Een Weesper Als, holyhome.nl, Arthur Philipsen, NH Nieuws, Weesp Fotostudio l&p, AW&B, tgooi.info, Geheimen van de steeg, amsterdam.kunstwacht.nl, peterpetersen.nl, KunstNetTV, funda.nl, kow.nl, Mozeyoume, Magneetbromfietsen.nl, Weesper Cultuurreis, vestingweesp.nl, kenniscentrumwaterlinies.nl, weesp.serc.nl, theetuin.nl, welkominweesp.nl, Cuypersgenootschap.nl, RCE, OF-08341, gooieneemlander.nl, orgelsite.nl, reliwiki.nl, rijwiel.net, resolver.kb.nl, dordtsekaart.nl, resolver.kb.nl, jck.nl, Hans Otten, i.pinimg.com, conam.info, ensie.nl, YouTube Jonathan Sas, vgkweesp.nl., Geschiedenis van Weesp – A.j. Zondergeld-Hamer, Stichting Tussen Vecht en Eem. If this list is not complete, please let us know at wsprmp@outlook.com
Intellectueel eigendom van
Berry van Raay, WSPRMP Weesp
Be your own guide 
